Menu

Đường dây nóng

0903.435.040

Hiện tượng phú dưỡng tại ao hồ - Một vấn đề lớn tại các đô thị cần được quan tâm

Hiện tượng phú dưỡng tại ao hồ - Một vấn đề lớn tại các đô thị cần được quan tâm

Ao hồ nhiệm vụ chính là chứa nước sạch để nuôi trồng thủy sản, tạo cảnh quan và nó còn có nhiệm vụ điều tiết nước mưa, điều hòa khí hậu.
Tuy nhiên, hiện nay, các ao hồ đang bị ô nhiễn trầm trọng do nhiều nguyên nhân như phải tiếp nhận trực tiếp các nguồn nước thải chưa xử lý, nước mưa mang theo các chất do rửa trôi đất nông nghiệp chảy vào ao hồ. Do vậy, các ao hồ có xu hướng ngày càng bị ô nhiễm nặng và hệ sinh thái trong hồ ngày càng có xu hướng bị mất cân bằng. Một trong những hiện tượng đặc trưng điển hình thường được dùng để đánh giá mức độ ô nhiễm của ao hồ hiện tượng phú dưỡng.
Hiện tượng phú dưỡng

 Hiện tượng phú dưỡng là một dạng biểu hiện của ao hồ bị ô nhiễm do dư thừa các chất dinh dưỡng, thông thường khi hàm lượng nitơ (N) lớn hơn 500µg/l và photpho (P) lớn hơn 20μg/l. Sự dư thừa các chất dinh dưỡng này sẽ thúc đấy sự phát triển của các loài tảo, rong, rêu và các thực vật thân mềm trong nước và cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến sự cân bằng sinh học của nước. Các loài sinh vật này sau khi chết sẽ phân hủy tạo ra một lượng lớn các hợp chất hữu cơ. Khi các thực vật bùn lắng xuống ao hồ, cộng với sự phát triển mạnh của các loài thực vật ở ven bờ làm cho ao hồ ngày càng nông hơn và mặt hồ ngày càng bị thu hẹp, cuối cùng ao hồ sẽ biến thành đầm lầy.

Nguyên nhân gây ra hiện tượng phú dưỡng

Nguyên nhân gây ra tình trạng phú dưỡng tại hồ chứa chủ yếu là từ nguồn thải xác định. Đây là các nguồn gây ô nhiễm có thể xác định vị trí chính xác (thường trong một phạm vi không gian xác định) như cống dẫn nước thải ở khu dân cư, nhà máy, khu công nghiệp, đô thị... Hàm lượng các chất dinh dưỡng từ nguồn này đổ trực tiếp vào hồ thường rất cao. Tại khu vực Hà Nội, phần lớn lượng nước thải sinh hoạt (khoảng 600.000 m3/ngày) và lượng nước thải công nghiệp (khoảng 260.000 m3/ngày, khoảng 10% được xử lý) được đổ thẳng vào các sông, ao, hồ. Ngoài ra, việc sử dụng bột giặt, các chất tẩy rửa chứa P được đưa trực tiếp vào ao hồ cũng đang rất đáng báo động. Hàng năm, chỉ tính riêng 2 thành phố Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đã tiêu thụ trên 32.000 tấn bột giặt/năm và 17.141 tấn chất tẩy rửa/năm. Bên cạnh đó, nguồn thải từ các khu công nghiệp, các nhà máy cũng góp phần không nhỏ vào quá trình phú dưỡng ao hồ. Ngành chế biến sữa, hàm lượng N trong nước thải là 50mg/l; còn ngành chế biến thịt hộp hàm lượng N, P cao gấp 2,3 lần so với ngành chế biến sữa.
 

 
Một nguyên nhân khác dẫn đến phú dưỡng là từ các dòng chảy tràn trên bề mặt cũng có khả năng mang về hồ rất nhiều chất dinh dưỡng. Dần dần hồ tích tụ nhiều chất hữu cơ và bùn đẩy nhanh sự phát triển của các vi sinh vật dưới nước làm cho hồ trở nên giàu chất dinh dưỡng. Hoạt động sản xuất nông nghiệp cũng là một trong những tác nhân rất quan trọng gây nên hiện tượng phú dưỡng. Phân bón hóa học sử dụng ngày càng nhiều, nhất là phân đạm (chứa N), phân lân (chứa P). Lượng phân bón sử dụng ở Việt Nam trung bình 73,5kg/ha (trung bình của thế giới là 95,4 kg/ha)

Tác động của hiện tượng phú dưỡng tới hệ sinh thái và con người

 Khi các hồ gia tăng chất dinh dưỡng, các loài tảo phát triển mạnh sẽ hạn chế ánh nắng mặt trời. Với hồ phú dưỡng, lượng oxy hòa tan tăng đáng kể khi trời tối do sự hô hấp của tảo, gây thiếu oxy cho các sinh vật thủy sinh. Hiện tượng cá chết nhiều ở hồ Dianchi và Thái Hồ ở Trung Quốc là một minh chứng cho hiện tượng này. Hiện tượng phú dưỡng có thể gây ra cạnh tranh giữa các loài trong hệ sinh thái, gây ra sự thay đổi trong thành phần loài của hệ sinh thái. Ngoài ra, một số tảo nở hoa có chứa các hợp chất độc hại, tác động lên chuỗi thức ăn, dẫn đến tử vong ở động vật.

Đối với con người, nhiều vùng sử dụng nước ao hồ để cung cấp cho sinh hoạt hàng ngày. Nhưng do nước chứa nhiều thực vật trôi nổi làm cản trở việc làm sạch, gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung cấp nước cho người dân. Đồng thời hiện tượng tảo phân hủy gây mùi khó chịu làm các hoạt động bơi thuyền, câu cá giảm đáng kể, ảnh hưởng tới du lịch và giải trí. Gần đây, lượng khách du lịch đến với hồ Xuân Hương, trái tim của Đà Lạt giảm nhanh mà nguyên nhân là hồ đang bị rơi vào tình trạng này.
Cách giải quyết hiện tượng phú dưỡng

 Đối với hồ chưa bị phú dưỡng, trước tiên cần ngăn chặn các nguồn dinh dưỡng đi vào hồ bằng cách kiểm soát nước thải khu công nghiệp và nước thải sinh hoạt, lượng nước thải này cần được thu gom bằng các hệ thống cống rãnh, đưa về trạm xử lý, dùng các biện pháp xử lý loại chất thải trước khi đưa vào ao hồ. Ngoài ra, cần khuyến khích người dân sử dụng phân hữu cơ, phân chuồng ủ hoại mục, hạn chế dùng phân hóa học. Đồng thời tiến hành phủ xanh đất trống để giảm hiện tượng xói mòn, rửa trôi nguồn dinh dưỡng đi vào hồ.

 Đối với hồ đã bị phú dưỡng cần áp dụng các biện pháp thích hợp như có thể dùng bơm  khuấy trộn nước hồ để tăng sự tiếp xúc của vi sinh vật và tảo với các chất dinh dưỡng, giúp cho quá trình trao đổi chất diễn ra nhanh chóng. Đồng thời, quá trình trộn sẽ làm tăng lượng oxy trong nước, giúp khôi phục hệ sinh thái nước và cải thiện chất lượng nước, tạo môi trường sống tốt hơn cho sinh vật dưới hồ. Việc nạo vét, thu gom các chất dinh dưỡng ra khỏi hệ sinh thái nước hồ, cũng là một giải pháp cần được áp dụng để làm giảm chất dinh dưỡng dưới đáy hồ.

Bên cạnh các phương pháp xử lý, một biện pháp không thể thiếu là nâng cao nhận thức cộng đồng về hiện tượng phú dưỡng, tác hại đến hệ sinh thái của hiện tượng này và từ đó có ý thức bảo vệ sông hồ.

Nhận xét chung

 Ao, hồ có vai trò quan trọng đối với hệ sinh thái và con người. Nó không chỉ là nơi vui chơi giải trí mà còn có nhiệm vụ điều hòa khí hậu, điều tiết nước mưa đồng thời là nơi chứa và làm sạch nước thải. Tuy nhiên, hiện nay không chỉ ở Việt Nam mà các nước trên thế giới có khá nhiều hồ, đặc biệt tại khu đô thị đang rơi vào tình trạng ô nhiễm mà điển hình là hiện tượng phú dưỡng. Hiện tượng phú dưỡng xảy ra trong các ao hồ gây ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường sinh thái, giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm không khí, nguồn nước,... và gây ảnh hưởng lớn tới con người và các loài sinh vật khác. Đây là một vấn đề môi trường cần được quan tâm trong giai đoạn hiện nay khi sự phát triển kinh tế và đô thị hóa đang ngày càng gia tăng trên toàn thế giới. Do vậy, cần phải có những biện pháp thích hợp để ngăn chặn cũng như xử lý hiện tượng này thông qua việc tăng cường nghiên cứu và áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường để góp phần xử lý ô nhiễm ở các hồ. Ngoài ra, cần nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc ngăn ngừa hiện tượng phú dưỡng, giảm phát thải các nguồn ô nhiễm, tránh nguy cơ gây suy thoái nguồn nước hồ chứa.
 
Nhóm Tác giả: Lê Thị Ngọc Mỹ - Nguyễn Thị Nhung - Trần Thị Ánh Ngọc - Đặng Thị Thanh Nhàn - Cao Trọng Nhân - Đỗ Khắc Uẩn
 
Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội

Danh mục

Trang chủ

Xã hội

Bạn đọc

Môi trường cuộc sống

Pháp luật

Kinh tế

Sức khỏe

Thế giới 24h

Công nghệ

Thể thao

Nhịp sống 24/7

Liên hệ tòa soạn